Foruen abolizioaren inguruan.

XIX. mende guztian zehar aurki ditzakegu euskal Foruen aurkako iritziak Espainiako iritzi publikoan. Besteak beste, azken karlistaldiaren garaiko aldizkari satirikoetan agertutako irudi batzuk dakarzkigu garaiko giroa nola zegoen adierazteko.

Tomás Padró. "Si el famoso árbol de Guernica da este fruto, procuremos que no vuelva a retoñar." Iturria.

Bartzelonako "La Madeja Política" aldizkarian 1874.eko maiatzean argitaratutako ilustrazioan Espainiako errepublikaren sinboloa den emakumea Gernikako arbola aizkoraz mozten ikusten dugu, Norteko armadaren burua zen Serrano jenerala zerra bihurtzen duen bitartean. Esanguratsuak arbolaren sustraiak: "Absolutismo, Intolerancia, Fanatismo".

"La República enterrant lo carlisme cent mil canas sota terra". Bartzelona, La Campana de Gracia. 1874-V-10.

Aurrekoaren argitalpenetik astebetera agertutako karikatura honetan ere, hil zorian dagoen Gernikako arbola dakusagu.

Tomás Padró. "Amen". Iturria.

Urte bukaerako ale honetan ere Serrano jenerala zerratutako Gernikako arbolaren aurrean agertzen zaigu. 

Foruen aurkako bibliografia oparoa izan zen mende guztian zehar. Eredutzat Francisco Calatrava legegizonak 1876.ean argitaratutako La Abolición de los fueros vasco-navarros : estudio político, histórico, crítico y filosófico de la sociedad española liburuan jasotakoa dakarkigu:

“Baina herriek, zenbat eta garratzagoak izan, orduan eta eragin arrotz gutxiago jasotzen dute, hainbat eta atxikiago gelditzen dira beren tradizio sendoei, usadio eta ohitura zaharrei, batez ere beren sinesmen eta forma erlijiosoei, zeren, jatorrizko herri gisa, beren apaizek erabat menderatzen baitituzte.

Euskal probintzietako biztanleak, erromatarren menderatze eta zibilizazioari men egiteko hainbeste denbora behar izan zutenak, beti egon ziren zalapartatsu, atzerriko ukipen eta eragin guztietatik urrun, beren txilardietan itxita, eta jatorrizko gizarteen izaera esklusibo, estu, atzerakoi eta berekoi horri eutsi zioten..."

Eta pixka bat aurrerago dio aberria, Estadua eta nazioa egiteko -Espainia noski-

"... hori lortzeko, ezinbestekoa da, nahitaezkoa, erabateko beharra, Kartago suntsitua izan dadila; eta horrek esan nahi du: ezinbestekoa dela, nahitaezkoa, behar-beharrezkoa, Euskal Herriko foruak indargabetzea.”

Iritzi hauetan eragingo zuen datorren irudiak:

Delclaux. "Jura de los Fueros en Guernica por Don Carlos de Borbon : 3 de Julio de 1875." Iturria.

Azken Karlistaldia bukatu bezain laster, 1876.eko martxoan, Alfonso XII.ak Santanderrera bisita egin zuen eta garaiko kronikak hala diote bertako biztanleen harrera deskribatzean:

"Emakumeak bularrean, eguzkitakoetan eta haurren arropetan; gizonak kapelan, lebitan, jakan, eta abar; musikariak instrumentuetan; txakurrak lepokoan; oihal zintzilikarietan, eraikinetako hormetan, kaleetako faroletan, dendetako ateetan, erakusleihoetan, azken finean, jar zitekeen leku guztietan, inskripzio hau zegoen:" Behera Foruak ".

Juan Comba. "San Sebastián. Llegada de S.M. el Rey a la poblacion por el camino de Hernani, el 19 de febrero.". Iturria.

Bukatzeko, Gregorio Monrealek jaso zuen Espainiako Kongresuan euskal Foruen aurkako proposamenak bidali zituzten herri eta probintzien zerrenda:

"Cuenca, Vecindario de Alcira, Puebla de Montalbán, vecinos de Nájera,  Ayuntamientos de Paradela y Páramos, Villa de Picazo y Ayuntamiento de Puerto Marín,  Cenicero, Barig, Cervera de Alcira, Llausí, Simat de Valldigna, Benifaixó de Valldigna y Algemesí,  Requena y Ayuntamiento de Tortosa, Almodóvar del Campo, vecinos de Gijón, Torrijos,  Betanzos, Sarría, Láncara, Motilla del Palancar, varios propietarios, abogados e industriales –sin especificar lugar–, Fuente-el-Pino de Moya, Diputación Provincial de Zamora, Albocácer,  La Roda, Relleu y Orcheta, Ayuntamiento de Santander, Diputación provincial de León, Liga de contribuyentes de Málaga, Ayuntamiento de Benasal, «de muchos propietarios, comerciantes e industriales de Santander», Diputación provincial de Zaragoza, «en favor de la unidad constitucional», «de gran número de vecinos de Chinchón», Ayuntamiento de Nava,  Diputación provincial de Cáceres, «de muchos vecinos de Laredo», vecinos de Finestral,  Ayuntamiento de Piélagos, Diputación provincial de Huesca,  Ayuntamiento de Reinosa, de Villagarcía, Santibáñez, Quintanilla de Abajo, y Olivares de Duero, varios vecinos de Santa María Rivarredonda, Ayuntamiento y mayores contribuyentes de la villa de Cuevas de San Marcos, de los de Selaya y Vega de Pas, vecinos de Logroño, varios ayuntamientos y pueblos de Burgos, ayuntamientos de Cubo, Boróx y otros, Ayuntamiento de Rivadeo, de numeros vecinos y muchos pueblos de los distritos de Chiva y Requena, Ayuntamiento y vecinos de Santoña, de los pueblos de Gandía, Bellreguart, Jaraco, Alquería de la Conde y otros,  Carrascosa del Campo y varios vecinos de la ciudad de Huete. De los vecinos de Alberite y Hormilla, de la prensa valenciana, ayuntamientos de Corrales de Buelna y de Reocín, de Santa Cruz de Besana, Astillero y Manga, pueblo de Dueñas, numerosos vecinos del pueblo de Godelles, propietarios, industriales y comerciantes de Oviedo, varios contribuyentes de Talavera de la Reina, de la Villa de San Celoní, de los vecinos de Fabareta (Valencia) pidiendo la supresión de los Fueros, de los vecinos de Cofrente, Teresa, Jarafuel y Palance, sobre supresión de Fueros."

Zalantzarik gabe Foruen aboliziorako giroa bero zegoen.